lragir.am

ՍԻՐՈ ԿԵՆՍԱԲՈՒԽ ԳՐԻՉ

Խոսքը վերաբերում է «Իրավունք» թերթի ս.թ. հունիսի 11-ի  համարում հրապարակված գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Գալաջյանի «Եղծ աղանդոց կամ հայակրոնության հրամայականը» հոդվածին:

Ա. Նրանում բազմամյա լրագրողը խոստովանում է, որ կյանքում առաջին անգամ է մասնակցել կրոնի ազատությանը նվիրված քննարկմանը, որի արդյունքում հոդվածում զետեղում է կրոնական կազմակերպությունների մասին ոչ կոմպետենտ արտահայտություններ, «Արորդաց ուխտի» գովազդը և մարդատյա­ցության պոռթկումներ.

Տաթևիկ Մկրտչյան, 2006թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ‎ֆակուլտետի արաբագիտության մագիստրատուրան: Հեղինակ է մի շարք գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների: Ներկայում աշխատում է ԵՊՀ-ի քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնում որպես կրտսեր գիտաշխատող:

Այսօր ողջ Եվրոպայում բնական երևույթ է տեսնել հիջաբով կանանց, փողոցներում, խանութների և վաճառասեղանների վրա արաբերեն կամ այլ միջինարևելյան լեզվով գրվածքներ, Միջին Արևելքից կամ մուսուլմանական այլ երկրներից բերված ապրանքներ. հնարավոր են նաև մուսուլմանների բազմահազարանոց բողոքի ակցիաներ: Սա «նոր» Եվրոպան է, որտեղ անընդհատ աճող մուսուլմանական բնակչությունն իր ազդեցությունն է թողնում եվրոպական հասարակության վրա։

Արմեն Լուսյան, 2004-ին ավարտել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի մագիստրատուրան: Սովորում է ՌԴ նախագահին առընթեր պետական ծառայության  ռուսական ակադեմիայի պետաեկեղեցական հարաբերությունների ամբիոնի ասպիրանտուրայի 4-րդ կուրսում: Թեկնածուական ատենախոսության թեման է «Պետաեկեղեցական հարաբերությունները ժամանակակից Հայաստանում. իրավիճակը և զարգացման հեռանկարները»:

Պետություն-եկեղեցի հարաբերությունների  և առհասարակ  հոգևոր-կրոնական դաշտի սահմանադրաիրավական կարգավորումն ԱՊՀ երկրներում, այդ թվում` Հայաստանում, ներկայումս էլ շարունակում է մնալ առավել վիճահարույց, դեռևս լուրջ մասնագիտական հետազոտում և պետաիրավական մոտեցումների կատարելագործում պահանջող հիմնահարցերից մեկը:

Տաթևիկ Խաչիկյան, ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժնի մագիստրատուրայի ուսանող

Թուրքիայի Հանրապետությունը հիմնադրումից ի վեր իրեն հռչակել է աշխարհիկ պետություն: Ավելին, այսօր այն հայտ է ներկայացրել ԵՄ-ին  ինտեգրվելու համար: Արդյո±ք Թուրքիան համապատխանում է ԵՄ-ի պահանջներին: Այս հարցերի պատասխաններն արտացոլվում են ԵՄ ամենամյա զեկույցներում: Եվ պատահական չէ, որ Թուրքիային վերաբերող զեկույցներում մեծ ուշադրության են արժանանում այդ երկրի փոքրամասնությունների հետ կապված խնդիրները` հավանաբար հաշվի առնելով նաև Թուրքիայի միատարր պետության ստեղծմանն ուղղված դարավոր քաղաքականությունը:

Ոսկան Մխիթարեան

Պետութիւն մը, եկեղեցի մը, կամ որեւէ տեսակի կառոյց մը եթէ ինզինք սրբագրելու կարելիութենէն զուրկ ըլլայ՝ ո՛չ միայն կը դադրի յառաջդիմելէ, այլ ապահովաբար եւ անխուսախելիօրէն կը դատապարտուի կործանումի։ Դժբախտաբար, ա՛յս է Մխիթարեան Միաբանութեան այսօրուան պատկերը, որ մեր աչքին առջեւ կը պարզէ դառն եւ տխուր իրականութիւններ։

Ի՞նչ էր պատճառը այս ահաւոր անկումին։ Պիտի ջանանք վերլուծել անշահախնդիր կերպով, ականատեսի վկայութեամբ, մեր անձնական փորձառութեան վրայ հիմնուելով, եւ մօտէն ծանօթացած ըլլալով միաբանութեան իւրաքանչիւր անդամին, վանքէն ներս կամ դուրս։

Հովհաննես Հովհաննիսյան

Պատմական գիտությունների թեկնածու: 2006թ. ավարտել է ԵՊՀ կրոնի պատմության և տեսության ամբիոնի ասպիրանտուրան: 2007թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հայ առաքելական եկեղեցու բարենորոգչական շարժումը 1901-1906 թթ. (կրոնագիտական վերլուծություն)»  թեմայով:  Հեղինակ է ավելի քան 20 գիտական հոդվածների: 2003 թ.  ԵՊՀ կրոնի պատմության և տեսության ամբիոնի  դասախոս է

Պատմության  որևէ  շրջափուլում  սոցիալական որևէ խմբի կամ կառույցի համակարգում ձեռնարկված արմատական նորարարությունը կամ տեսական ու գործնական համահարթեցումը օբյեկտիվորեն առաջ է բերել գաղափարական հակառակորդների կամ մոլեռանդ թշնամիների, որոնք շահերի դիվերսիֆիկացման արդյունքում գիտակցաբար կամ ենթագիտակցաբար փորձել են իրենց վերաբերմունքը դրսևորել տեղի ունեցող գործընթացների նկատմամբ:

Սաթենիկ Մկրտչյան, 2001-ին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և հոգեբանության ֆակուլտետի սոցիոլոգիայի բակալավրիատը, 2003ին պատմության ֆակուլտետի ազգագրության մագիստրատուրան: Ներկայումս սովորում է Իվանե Ջավախիշվիլու անվան Թբիլիսիի պետական համալսարանում մարդաբանության դոկտորանտուրայի 2-րդ կուրսում: Սաթենիկ Մկրտչյանը Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող է և Երևանի պետական համալսարանի Քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնի աշխատակից:

Պատմական ակնարկ

Վրաստանը, առաջիններից մեկը քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն հռչակելով, մինչև օրս էլ մնացել է քրիստոնյա, և քրիստոնեությունն այսօր վրացական ազգային պատմաշարի և ինքնության կարևոր բաղադրիչն է, չնայած  տևական ժամանակ պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում մուսուլմանական հզոր իշխանությունները և կայսրությունները նվաճել են այս տարածքը կամ պահել իրենց ազդեցության տակ:

Վարդան Ջալոյան, մշակութաբան

Հայաստանի Հանրապետությունը ժողովրդավարական, աշխարհիկ պետություն է, որ պարտավոր է ապահովել իր քաղաքացիների իրավունքները, ներառյալ` խղճի ազատությունը ,որը  ժամանակակից երկրների  քաղաքական համակարգի հիմնասյուներից  է:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ ասվում է.

«Հոդված 8.1. Հայաստանի Հանրապետությունում եկեղեցին անջատ է պետությունից:

Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում է Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ որպես ազգային եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգեւոր կյանքում, նրա ազգային մշակույթի զարգացման եւ ազգային ինքնության պահպանման գործում:

Աննա Խաչատուրյան, 2003-2007թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետը: Մեկ տարի սովորել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում` ուսումնասիրելով ԱՄՆ-ի կրոնական խճանկարը և քաղաքացիական կրոն հասկացությունը: Մի շարք գիտական ու հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է:

«Քաղաքացիական կրոն» հասկացությունն ունի մի շարք բացատրություններ` կախված նրանից, թե ինչ մեթոդոլոգիական տեսանկյունից ենք դրան մոտենում: Ժամանակակից գիտության մեջ գոյություն ունի «քաղաքացիական կրոն» հասկացության երկու բացատրություն. օրինակ, սոցիոլոգները և քաղաքական մեկնաբանները տարբեր կերպ են բացատրում այս հասկացությունը:

hra.am 14.04.2010

Հայաստանում առկա են խղճի ազատության ոտնահարման ու դավանանքի խտրականության դրսևորումներ հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում արձանագրված նման դեպքերի մասին ուսումնասիրություն է կատարել «Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարություն» կենտրոնն և ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակը։

«Կրոնական հանդուրժողականությունը Հայաստանում» թեմայով հետազոտությունն այսօր «Անի» հյուրանոցում ներկայացվեց հասարակական կազմակերպությունների, կրոնական տարբեր համայնքների ու լրատվամիջոցների ուշադրությանը։

«Ֆորում 18» կազմակերպության նյութերից

Ադրբեջանի տարածքը  33,774 կմ² է, իսկ բնակչությունը` 8.2 միլիոն:  Ադրբեջանը կորցրեց Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողությունը 1990-ական թթ. Հայաստանի հետ մղված պատերազմի ժամանակ:

«Առանձին կրոնական խմբերի անդամակցության վերաբերյալ հավաստի վիճակագրական տվյալներ չկան:  Պետական մարմինները հավաստիացնում են, որ բնակչության մոտ 96%-ը մահմեդականություն է դավանում: Չնայած դրան՝ նշված մեծամասնության շրջանում կրոնական պահպանողականությունը համեմատաբար քիչ է տարածված: Ըստ «Կրոնական կառույցների հետ աշխատող պետական հանձնաժողովի» (SCWRS)`մուսուլմանական բնակչության մոտավորապես 65%-ը շիա մահմեդականներ են, իսկ 35%-ը` սուննի  մահմեդականներ:

Տաթևիկ Խաչիկյան, ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժնի մագիստրատուրայի ուսանող

Վերջին շրջանում թուրքական մամուլում ավելի ու ավելի հաճախ է խոսվում միսիոներների և նրանց ծավալած գործունեության մասին: Բացի այդ, հիմնականում շեշտադրվում է այն տեսակետը, թե վերջին տարիներին քրիստոնեություն ընդունած մուսուլմանների մեծ մասը նախկին քրիստոնյաներ են: Այս տեսակետը ժամանակ առ ժամանակ ապացուցվում է արձանագրվող պատմությունների և դեպքերի միջոցով:

Արման Փոլադյան

Իրանը լինելով թեոկրատական (աստվածապետական)` պետությունը, ընդունում է փոքրամասնությունների «կրոնական» որակումը` մերժելով էթնիկ տարբերակումները: Ակնհայտ է, որ պաշտոնապես ընդունված չորս  «կրոնական փոքրամասնություններն» ունեն իրենց էթնիկ բնորոշիչները: Նշենք, որ «ազգային փոքրամասնություն» եզրի հանդեպ վերապահ վերաբերմունքը, գոնե նորագույն պատմության մեջ, գալիս է դեռ  Ռեզա-շահ Փեհլեւիի վարած համաիրանական քաղաքականությունից: Եվ այդ մոտեցումն ամենևին իսլամական վարչակարգի ծնունդ չէ: Համաիրանական (պանիրանիզմի) գիտակցության մեջ` էթնիկ ինքնատարբերակումը պրոպագանդվել է որպես վնասակար դրսևորում:

Հովհաննես Հովհաննիսյան, Պատմական գիտությունների թեկնածու: 2002 – 2006թթ. եղելէ ԵՊՀ Աստվածաբանության ֆակուլտետի Կրոնի պատմության և տեսության ամբիոնի ասպիրանտ: 2007թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, Հայ առաքելական եկեղեցու բարենորոգչական շարժումը 1901-1906 թթ. «կրոնագիտական վերլուծություն» թեմայով: Հեղինակ է մեկ մենագրության և ավելի քան 20 գիտական հոդվածների: 2003-2008թթ. աշխատել է ԵՊՀ կրոնի պատմության և տեսության ամբիոնում որպես դասախոս: 2008թ. աշխատում է ԵՊՀ Հայ եկեղեցու պատմության և եկեղեցաբանության ամբիոնում որպես դոցենտ:

Հասարակական, ինչպես նաև գիտական դիսկուրսում հաճախ շրջանառվում է այն տեսակետը, թե Խորհրդային Հայաստանի  ու  Երրորդ Հանրապետության հոգևոր-մշակութային ու կրոնական դաշտերի միջև գոյություն ունեն բազմաթիվ նմանություններ մշտապես առկա տարաբնույթ մարտահրավերների ու սպառնալիքների առկայության առումով:

Ռուբեն Մելքոնյան, 20002թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի մագիստրատուրան: 2005թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն ժամանակակից թուրքական արձակի վերաբերյալ և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: 2003 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ թուրքագիտության ամբիոնում: 2009թ. սեպտեմբերին նշանակվել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ: Հեղինակ է շուրջ 2 տասնյակ գիտական և 5 տասնյակ գիտահանրամատչելի հոդվածներ:

Պատմական դեպքերի հետևանքով այնպես է ստացվել, որ բռնի կրոնափոխության պատճառով հայության որոշ խմբեր ևս ստիպված են եղել իսլամ ընդունել: Հեռանալով քրիստոնեությունից` հայության այդ խմբերը ժամանակի ընթացքում հաճախ հեռացել են նաև քրիստոնեություն դավանող իրենց ցեղակիցներից, կորցրել լեզուն։

Արամ Ավետյան «Լուսանցք» Թիվ 29, 30,  12-18, 19-25 հոկտեմբերի, 2007թ.

ՀՀ հանրակրթական դպրոցներում 4-րդ դասարանից սկսած ուսուցանվում է մի առարկա, որը ներկայացված է «Հայ առաքելական եկեղեցու պատմություն» անունը կրող դասագրքով: Ցավալի է, սակայն այս դասագիրքը սկզբից եւեթ ծնում է բազում հարցականներ, որոնց պատասխանները դասագրքում չկան, որտեղ իսկ առկա բազմաթիվ վավերացումներ, մեր պատկերացմամբ, մեղմ ասած սխալ են, եթե չասենք՝ ճիշտ չեն:

Վերապատվելի դոկտոր Ռընե Լևոնյան Աստվածաբանության դոկտոր, ավարտել է չորս համալսարան, այդ թվում` Փարիզի Սորբոնի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետը: Հայ ավետարանական համաշխարհային խորհրդի և Հայ ավետարանչական ընկերակցության Հայաստանի ներկայացուցիչ, Հայաստանյայց ավետարանական եկեղեցու առաջնորդ:

Արդի աշխարհում կան շատ կրոններ, ըստ որոնց ներկայացուցիչներըի` միակ ճշմարիտ կրոնը իրենց կրոնն է, որ ճանապարհ է հարթում դեպի Աստված: Մեր ժամանակներին բնորոշ են նաև համբերատարությունն ու հանդուրժողականությունն այս ամենի հանդեպ:

Տիգրան Մաթոսյան Աշխատում է Երևանի պետական համալսարանի Քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնում որպես ավագ գիտաշխատող: Ավարտել ԵՊՀ Պատմության բաժինը: 2004-ին ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայում պաշտպանել է Հայոց ցեղասպանության և հրեական Հոլոքոստի համեմատության վերաբերյալ թեկնածուական ատենախոսությունը: Ներկայիս հետազոտական հետաքրքրությունները վերաբերում են Հայաստանում Եվրոպա հասկացությանն առնչվող դիսկուրսին, ինչպես նաև ժամանակակից հայկական ինքնության և հանրային քաղաքականության փոխառնչման հարցերին:

2000-ից ի վեր եվրոպական կառույցների հետ Հայաստանի Հանրապետության մերձեցման գործընթացը երկրում ուղեկցվում էր խնդրին առնչվող հանրային ակտիվ քննարկումներով:

Վերապատվելի Ռուբիկ Փահլևանյան, Շիրակի մարզի Հայ ավետարանական մկրտական եկեղեցու հովիվ

Հայ ավետարանական եկեղեցու հավատո հանգանակը

Հավատում ենք երկնքի և երկրի Արարչին, ամենակարող մեկ Աստծուն՝ Հորը, Որդուն և Սուրբ Հոգուն:

Հավատում ենք, որ մարդն ստեղծված է Աստծու պատկերով, բայց մեղքի մեջ է և միայն Աստծու շնորհիվ կարող է ազատվել մեղքի իշխանությունից և արժանանալ Աստծու հաճությանը:

Հավատում ենք, որ մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը մարմնացավ և իր կյանքով, վարդապետությամբ, չարչարանքով ու մահով մարդկային ցեղի համար կատարյալ փրկություն պատրաստեց:

Ստեփան Դանիելյան

lragir.am

Ինչու Հայաստանում չկա եւ չի կարող լինել ինտելիգենցիա` որպես հասարակական շերտ, իսկ առանձին ինտելիգենտները միշտ լուսանցքում են լինելու:

lragir.am-ը նախաձեռնել է մտավորականության մասին քննարկում: Ինչպիսի՞ն պետք է լինի մտավորականը, ո՞րն է նրա դերը: Իմ կարծիքով, ամեն մշակույթ, ամեն ժողովուրդ ունի իր մտավորականի տեսակը, եւ որքան էլ այդ մշակույթն ազդվի այլ մշակույթներից (օրինակ` «մտավորականություն» հասկացության ներմուծումը), միեւնույն է, այդ ներմուծված երեւույթները ազգայնացվելու են: