Religions in Armenia

- Սրբազան, համառոտ կներկայացնե՞ք ֆակուլտետի պատմությունը, իր առջև դրված խնդիրները, նպատակները:

- Ֆակուլտետը գործում է 1995 թ-ից: Ֆակուլտետի հիմնադիրն է երջանկահիշատակ Շահե արքեպիսկոպոս Աճեմյանը, ով մինչև 2004 թ. ֆակուլտետի դեկանն էր: Ֆակուլտետը մեր պետության անկախության հաստատման պտուղն էր, որովհետև հետսովետական սկզբնական շրջանում որևէ պետություն իր համալսարանում չունեցավ աստվածաբանության ֆակուլտետ, բացի Հայաստանից:

- Սա մեծ թռիչք էր մեր պետության համար, որովհետև եթե դիտարկենք եվրոպական առաջնակարգ համալսարանները, ապա կտեսնենք, որ ամենահնագույն ֆակուլտետներն աստվածաբանության ֆակուլտետներն են: Մոտ 500 տարվա պատմություն ունեցող Մարտին Լյութեր համալսարանի առաջին ֆակուլտետը, օրինակ, եղել է աստվածաբանության ֆակուլտետը: ԵՊՀ Աստվածաբանության ֆակուլտետը հիմնադրման սկզբնական շրջանում ունեցել է նաև խնդիրներ, ինչպես որ նորածին երեխան, որ ծնվում է, միանգամից չի վազում, այլ կամաց-կամաց քայլել է սովորում: Սկզբնական շրջանում ֆակուլտետում գործել է աստվածաբանության ամբիոնը, բայց մեկ ամբիոնը շատ քիչ էր ֆակուլտետ ունենալու համար, և նախկին Սովետական Միությունից մնացած գիտական աթեիզմի ամբիոնը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, որ վերափոխված էր կրոնի պատմության և տեսության ամբիոնի, ևս մտավ ֆակուլտետի կազմի մեջ: Ֆակուլտետը բացվեց երկու ամբիոնով՝ աստվածաբանության և կրոնների պատմության և տեսության:

- Ֆակուլտետը հիմնականում ի՞նչ նպատակներ էր դրել իր առջև:

-  Նպատակը հետևյալն էր. մեր շրջանավարտները պատրաստ լինեն դպրոցներում դասավանդել, որտեղ ուսուցանվում է Հայ եկեղեցու պատմություն առարկան: Բացի այդ, պետության և եկեղեցու շրջանակներում կարիք է զգացվում նաև բազում աշխարհիկ աստվածաբանների և կրոնագետների, որոնք պետք է գործի անցնեն թե՛ քարոզչական կենտրոններում, թե՛ առաջնորդարաններում: Այսօր Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի քարոզչական կենտրոնում աշխատում են աստվածաբանության ֆակուլտետի բազմաթիվ շրջանավարտներ. ես կասեի՝ 90%-ը կամ ավելին: Մեր շրջանավարտները արդյունավետ գործունեություն են ծավալում նաև սփյուռքի նախարարությունում, կառավարությունում, այսինքն՝ որտեղ որ անհրաժեշտ են կրոնի մասնագետներ, կրոնագետներ: Եվ այս վերջին շրջանում մեր ֆակուլտետը համալրվեց ևս մեկ՝ Հայ եկեղեցու պատմության և տեսության ամբիոնով՝ հաշվի առնելով առարկայի դասավանդումը դպրոցներում: Ամբիոնի մասնագետների մեծ մասը գիտության թեկնածուներ և դոկտորներ են,  որոնք տարբեր հայագիտական ինստիտուտներից այստեղ են հրավիրվել դասավանդելու Հայ եկեղեցու հետ կապված տարատեսակ դիսցիպլիններ: Մենք չենք սահմանափակվում միայն մեր մասնագետներով, որովհետև քաջ գիտակցում ենք, որ մասնագետների պակաս ունենք, և Եվրոպայից, օրինակ, Ստրասբուրգից, տարին մեկ-երկու անգամ մեզ մոտ գալիս են ֆրանսիացի գիտնականներ, որոնք տարբեր թեմաներով, որոնց պակասը զգացվում է մեր հաստատությունում (բիոէթիկա, Աստվածաշնչի մեկնություններն, ըստ իրենց) երկու-երեք շաբաթ ինտենսիվ դասախոսություններ են կարդում:

- Դուք կանխեցիք իմ հաջորդ հարցը: Փաստորեն հնարավոր են դեպքեր, երբ այլ եկեղեցիների ներկայացուցիչներ գալիս են և դասավանդում են այստեղ:

- Այո, իհարկե: Մեզ մոտ, օրինակ, այսօր դասավանդում է Սիրիայից հրավիրված Հայր Անդրանիկը, որը Հայ Կաթողիկե եկեղեցուց է և մեզ մոտ դասավանդում է կաթոլիկ եկեղեցու պատմությունը, ծագումն ու զարգացումը, խնդիրները: Մենք փորձում ենք մեր ուսանողներին բազմակողմանի գիտելիքներ տալ, ուզում ենք, որ իրենք այդ ինֆորմացիան, գիտելիքները, այդ ջուրն իմացության խմեն հենց ակնաղբյուրից: Ավետարանական եկեղեցու մոտեցումները ներկայացնելու համար մեզ մոտ հրավիրվում են Գերմանիայի  Մարտին Լյութեր համալասարանի պրոֆեսորներ, օրինակ պրոֆ. Խաչիկ Ղազարյանը, որը լինելով հայ, և Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու զավակ,  Գերմանիայի Էռլանգեն քաղաքի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետի պրոֆեսոր է: Մեզ մոտ հյուրընկալվում են տարբեր մասնագետներ դասախոսելու տարբեր թեմաներով:

- Իսկ դասագրքերը, ուսումնական և հանձնարարվող գրականությունը հիմնականում տեղակա՞ն են, թե՞  կան նաև միջազգային դասագրքեր և նյութեր:

- Դա կախված է դասախոսի պատրաստվածության աստիճանից: Օրինակ, մենք ունենք երիտասարդ դասախոսներ, որոնք տարբեր երկրներում դասախոսություններ են կարդացել, վերապատրաստվել են և իրենց այդ լայն հնարավորությունները փորձում են տալ մեր սաներին: Եվ եթե մեր գրադարանն էլ մտնեք, կտեսնեք, որ տարբեր լեզուներով հարուստ աստվածաբանական գրականություն ունենք՝ գերմաներեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, հայերեն: Անշուշտ, հայալեզու մեկնությունները, մեկնաբանությունները մեզ մոտ շատ չեն, բայց քիչ էլ չեն, որովհետև այս վերջին շրջանում Մայր Աթոռի հրատարակչական բաժինը բազում նոր գրքեր հրատարակեց: Բայց անշուշտ, կղզիացած կլինենք, եթե միայն վերցնենք հայալեզու գրականությունը, որովհետև եթե աստվածաբան ու կրոնագետ լինելով ծանոթ չլինես օտարալեզու աղբյուրներին կամ մոտեցումներին  կրոնագիտության կամ աստվածաբանության մեջ, միակողմանի և ոչ լիարժեք կլինի մեր գիտությունը: Եվ այդ պատճառով մեր ֆակուլտետում հատուկ կերպով ուսուցանվում են և՛ անգլերեն, և՛ գերմաներեն, և՛ ֆրանսերեն, և այս վերջերս էլ Իրանի Իսլամանական Հանրապետության Մշակութային կենտրոնի միջնորդությամբ այստեղ մենք նաև պարսկերենի ֆակուլտատիվ դասեր ենք կազմակերպել, քանի որ շատ կարևորում ենք իսլամագիտությունը: Մտածում ենք նաև արաբերեն դասերի մասին: Ապագայում ուսանողները կարող են գնալ և իսլամական երկրներում խորացնել իրենց աստվածաբանական գիտելիքները` ավելի մասնագիտանալով իսլամագիտության մեջ:

- Եթե ակադեմիական տեսակետից նայենք՝ որպես գիտելիքի կենտրոն, ֆակուլտետում գիտական բանավեճեր կազմակերպվո՞ւմ են:

- Անպայման: Մեր ֆակուլտետում գործում է ուսանողական խորհուրդ և ուսանողական գիտական ընկերություն: Մեր ուսանողները շատ հաճախ թե՛ «Երկիր մեդիա» են հրավիրվում, թե՛ մեր հարկից ներս, թե՛ Գևորգյան հոգևոր ճեմարան (դասախոսների հետ, անշուշտ), և տարբեր թեմաներով բանավեճեր են կազմակերպում: Վերջերս ուսանողները վարդապետական աստվածաբանության դասախոսի հետ միասին ինձ մոտ եկան և փափագեցին, որ մեր ֆակուլտետում բանավեճ կազմակերպվի Եհովայի վկաների հետ, բայց, ցավոք սրտի, իրենց հրավերն անպատասխան էր մնացել, և Եհովայի վկաները չէին եկել: Մի անգամ էլ, եթե չեմ սխալվում, Երկիր մեդիայի եթերում է եղել, որ Եհովայի վկաներին հրավիրել են բանավեճի, և նրանք չեն եկել: Այսինքն՝ բանավեճն անհրաժեշտ է՝ իրականությունը, ճշմարտությունը մեջտեղ բերելու համար:

- Ցանկացած եկեղեցու համար չափազանց էական է սոցիալական հայեցակարգը, և դրա ձևավորման գործում պետք է լուրջ դեր ունենան նաև աստվածաբանները, համալսարանավարտ կրոնագետները: Ըստ ձեզ՝ կայացման ինչպիսի՞ փուլում է ՀԱՍԵ-ի հայեցակարգը, և այդտեղ ինչպիսի՞ դեր ունի աստվածաբանության ֆակուլտետը:

- Անկեղծ ասած՝ վերջերս մենք Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի «Կլոր սեղան» կազմակերպության հետ խորհրդակցեցինք և եկանք այն եզրահանգման, որ մեր ֆակուլտետի մի քանի դասախոսներ «Կլոր սեղան» կազմակերպության հետ կազմեն նախագիծ սոցիալական հայեցակարգի վերաբերյալ: Ներկայումս ուսումնասիրվում են ռուսական, կաթոլիկ եկեղեցիների սոցիալական հայեցակարգերը: Կաթոլիկ եկեղեցու ուսումնասիրությունը բավականին մեծածավալ նյութ է, ռուս ուղղափառ եկեղեցունը՝ մի քիչ ավելի փոքր, բայց շուտով, վստահ եմ, մենք էլ սոցիալական հայեցակարգի նախագիծ կունենանք և կներկայացնենք Մայր Աթոռի քննությանը:

- Մի քանի օր առաջ կրթության և գիտության նախարարն ուսխորհուրդների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց, որ ուսխորհուրդները պետք է ծառայեն եկեղեցուն: Դուք ինչպե՞ս եք պատկերացնում այդ ծառայությունը:

- Անշուշտ, ծառայությունը եկեղեցի գնալ-մոմ վառելով չէ: Ես իմ դեկանության օրերին՝ 2005 թ. սկսած, շատ ուսխորհուրդների և շատ բուհերի ուսանողների հետ շփվել եմ և սիրով եմ շփվել: Միասին հետևյալ ծրագրերն ենք կյանքի կոչել. աշխատասեր ուսխորհուրդները կազմակերպել են ուսանողական միջոցառումներ՝ հայրենասիրական, եկեղեցագիտական, հայրենագիտական, որոնց ինքս էլ եմ մասնակցել: Օրինակ, ամսի 18-ին Վարդանանց տոնն էր, և ԵՊՀ ուսանողական խորհուրդը կազմակերպել էր մի հրաշալի ծրագիր, որին ես մեծ սիրով մասնակցեցի: Եվ դա համագործակցություն է եկեղեցու և ԲՈՒՀ-երի ուսխորհուրդների միջև: Իսկ Մանկավարժական համալսարանի ուսխորհուրդը կազմակերպել էր ուխտագնացություն Մայր Աթոռ, Գայանե վանք, խոնարհված եկեղեցիներ: Եվ այնտեղ, անշուշտ, խոսվում է տարբեր թեմաներով, տարբեր ասպարեզներից եկած մարդկանց հետ՝ թե՛ իրենց դասախոսներից, թե՛ սաներից, և ուսանողները, որոնք մինչև իրենց համալսարան մտնելը երբեք չէին շփվել այդ սրբությունների հետ կամ այդ ավանդությունները չէին լսել, կամաց-կամաց սկսում են գիտակցել, հասկանալ իրենց պատմությունը կամ իրենց նախնյաց ավանդությունը: Նույնիսկ հաճախ ծառատունկ են կազմակերպում եկեղեցիներում, մաքրում են եկեղեցիների բակերը: Այսինքն՝ այն, որ ուսանողական խորհուրդները եկեղեցական ավանդույթները, եկեղեցական տոնակատարությունները կամ ուխտագնացությունները կարողանան առօրյա և ամենամյա դարձնել, կարծում եմ՝ սա լավագույն համագործակցությունը կլինի Հայ եկեղեցու հետ: Եկեղեցու ծոցում ակտիվ լինելը եկեղեցու համար չէ միայն, այլ ժողովրդի, մեր հանրապետության համար: Եթե սուրբ Վարդանանց տոնն ենք մենք նշում, դա եկեղեցական տոն է, բայց Վարդան Մամիկոնյանը հերոս է և մեր պատմության կարևորագույն անձերից մեկը: Սուրբ Վարդանի և Վարդանանց ոգիով են կրթվել և դաստիարակվել դարեր շարունակ մեր սուրբ նախնիները, մեր հայրերը մեր հայորդիները Հայաստանում թե Սփյուռքում: Մեր սուրբ եկեղեցին իր միջոցառումներով, տոնակատարություններով չի մերժում պետությունը, այլ ընդհակառակը, հզորացնում է պետություն հիմքերը, որովհետև մեր եկեղեցին մեր պետականության զորացման կողմնակիցն է: Որովհետև բազում տարիներ չենք ունեցել պետականություն. մեր պետականությունը, մեր երկիրը  պիտի փայփայենք աչքի լույսի պես:

- Համալսարան գալուց հերթական անգամ հանդիպեցի «Զգուշացեք աղանդներից» մակագրությունների: Ի վերջո, հնարավո՞ր է տալ «աղանդ» հասկացության ակադեմիական, եկեղեցագիտական սահմանումը:

- Այն, ինչը հիմնական եկեղեցիների ծոցից դուրս է, շեղված է ճշմարիտ  վարդապետությունից և սրբազան ավանդությունից աղանդ է: Երիտասարդների հայտարարությունը՝ «Զգույշ եղեք աղանդներից» շատ հրատապ է մեր կյանքում և կառուցողական հատկապես մեր երկրի համար: Ընտանիքը մեր պետության հիմքն են: Եթե ընտանիքները քայքայվեն աղանդների ավերիչ գործունեությունից, որոնց շատ հաճախ ականատես ենք լինում բոլորս, պետությունը կայուն չի կարող մնալ: Այն, ինչ որ վնասում է պետությանը, կայունությանը, վտանգավոր է, պետք է դուրս մղել նման երևույթները մեր առօրյայից, մեր կյանքից: Մեր ժողովուրդը ավանդապահ ժողովուրդ է: Որևէ ընտանիք եթե մտնեք կտեսնեք, որ այն հսկա ավանդության ծառի հիման վրա է կառուցված: Պետք է շատ ուշադիր լինել որպեսզի դարերի խորքից մեր օրերը հասնող սուրբ հայրերի ավանդության հաստատուն ծառը միշտ կանաչ լինի:

- Իսկ պայքարի ձևերը ինչպե՞ս եք պատկերացնում:

- Պայքարի ձևերը հետևյալն են. մենք պետք է տանք գիտելիքներ, լավ մասնագետներ պետք է պատրաստենք, որ իրենք էլ իրենց հերթին դպրոցներում սովորեցնեն մեր նախնիների ճշմարիտ հավատը: Մենք բոլորս պետք է լծվենք մեր ժողովրդի լուսավորության գործին, հատկապես գիտակից և ազգասեր երիտասարդ հայորդիները:

- Երբ հարցազրույց էի վերցնում Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել եպիսկոպոս Աջապահյանից, նա ընթացքում այսպիսի միտք արտահայտեց. «Ով առաքելական եկեղեցու հետևորդ չէ, նա հայ չէ»: Ձեր վերաբերմունքն ինչպիսի՞ն է այդ մտքի նկատմամբ:

- Անշուշտ, կարծիքները կարող են տարբեր լինել: Ժողովրդի մեջ տարածված է այն տեսակետը, որ երբ մարդ մկրտվում է, ասում են՝ Հայացավ: Երևի շատ եք լսել նման արտահայտություններ: Սա մի քիչ զգացմունքային և նուրբ հարց է և ես վերապահորեն եմ մոտենում այս հարցին: Մեր հայրերի հնամյա սովորության համաձայն միշտ մկրտության ժամանակ ասում են, որ երեխան մկրտվելով հայացավ: Անշուշտ, այս արտահայտությունն իր խոր իմաստն ունի: Մենք 1700 տարվա ավանդության համաձայն, ասում ենք, որ քանի որ մեր եկեղեցին ազգային եկեղեցի է, նրա կողմից մկրտված զավակներն են որ հայացած են: Այսինքն՝ հայ եկեղեցու արգանդից` մկրտության ավազանից ծնվածներն են հայանում. սա է մեր պապերի խոսքն ու ավանդը:

Հարցազրույցը վարեց Արթուր Ավթանդիլյանը ( www.religions.am)